W języku japońskim istnieje wiele wyrażeń, które mogą spowodować niemały ból głowy. Zazwyczaj przez wpływ naszego rodzimego języka, różnica między tymi japońskimi może wydawać się zbyt wąska, by bez problemu żonglować nimi w zdaniach.

Dziś zajmiemy się konstrukcjami, które mogą być tłumaczone jako „żeby”, „aby” czy „w celu”. Mowa oczywiście o tame ni (ために) i you ni (ように).

Kluczowa różnica leży w tym, czy mówimy o celu kontrolowanym (czyli czymś, co robimy świadomie, z intencją) czy o rezultacie lub sposobie, nad którym nie mamy pełnej kontroli.

Zacznijmy od tame ni (ために). Używamy go, gdy robimy coś, żeby osiągnąć konkretny efekt, np. uczymy się, żeby zdać egzamin.

Zdanie: „試験に合格するために勉強します” („Shiken ni goukaku suru tame ni benkyou shimasu”) oznacza „uczę się, żeby zdać egzamin”. Mamy wpływ na to, co robimy, a mianowicie uczymy się z konkretnym zamiarem.

„ために” działa zarówno z czasownikami w formie słownikowej (czyli podstawowej), jak i z rzeczownikami.

Przykład z rzeczownikiem: „健康のために毎日歩いています” (Kenkou no tame ni mainichi aruite imasu), czyli „codziennie spaceruję dla zdrowia”. Tutaj też cel jest jasny i świadomy – poprawa zdrowia.

Z kolei „ように” używamy, gdy mówimy o rezultacie, który nie do końca zależy od nas, jak np. pogoda, czyjaś decyzja, losowe zdarzenia. Często pojawia się też przy wyrażaniu życzeń, modlitw lub dążeń, co do których spełnienia nie możemy mieć pewności.

Przykład: „雨が降らないように祈っています” (ame ga furanai youni inotte imasu), czyli „modlę się, żeby nie padało”. Nie mamy kontroli nad deszczem, więc używamy „ように”.

„ように” pojawia się także w zdaniach, które pokazują sposób, w jaki coś się dzieje lub ma się dziać, np. „忘れないようにメモしました” (Wasurenai youni memo shimashita), czyli „zrobiłam notatkę, żeby nie zapomnieć”. Tu także nie mamy gwarancji, że nie zapomnimy, ale próbujemy się przed tym zabezpieczyć.

Czasem różnica między „ために” a „ように” jest subtelna i dotyczy stopnia kontroli. Porównajmy:

• 「日本で働くために日本語を勉強しています」(nihon de hataraku tame ni nihongo wo benkyou shite imasu) – uczę się japońskiego, żeby pracować w Japonii (mam plan, kontroluję sytuację).

• 「日本で働けるように日本語を勉強しています」(nihon de hatarakeru you ni nihongo wo benkyou shite imasu) – uczę się japońskiego, żeby móc pracować w Japonii (nie jestem pewna, czy się uda, ale robię co mogę).

Co więcej, „ように” pojawia się w konstrukcjach z czasownikami w formie potencjalnej lub w stronie biernej, np.:

• 「忘れられないように写真を送りました」 (wasurerarenai you ni shashin wo okurimashita) – „Wysłałam zdjęcie, żeby nie zostać zapomnianą”.

Z drugiej strony, „ために” nie łączy się z formami potencjalnymi, bo tam nie ma kontroli, a ono właśnie jej wymaga. Nie powiesz więc: „漢字が読めるために…”, które nie brzmi naturalnie.

Możesz też wykorzystać pytania pomocnicze:

1. Czy mam kontrolę nad efektem?

2. Czy to mój cel?

3. Czy mówię o dążeniu czy nadziei?

Jeśli odpowiesz „tak” na pytania 1 i 2, to sięgnij po „ために”.
Jeśli „nie”, prawdopodobnie lepiej brzmi „ように”.

A co z ludźmi?

„ために” może też oznaczać „dla kogoś” – np. „母のために料理を作った” (haha no tame ni ryouri wo tsukutta) – „Zrobiłam jedzenie dla mamy”.

„ように” nie ma takiego użycia, ponieważ służy do mówienia o skutkach, a nie beneficjentach.

Dodajmy jednak, że „ように” pojawia się też w poleceniach lub życzeniach – bardzo często w języku uprzejmym:

• 「間違いがないように確認してください」(machigai ga nai youni kakunin shite kudasai) – „Sprawdź, żeby nie było błędów” – tłumaczenie niezbyt dobrze oddaje ton.

To konstrukcja przydatna, gdy nie chcemy komuś bezpośrednio rozkazywać, tylko delikatnie coś zasugerować.

Możemy też zwrócić tutaj uwagę na środek ciężkości.

• ために: koncentrujesz się na „dlaczego”, na intencji i celu, który jest jasny, konkretny i masz nad nim kontrolę. Nacisk pada na to, co chcesz osiągnąć.

• ように: koncentrujesz się na „jak”, na sposobie, na zabezpieczeniu lub na pożądanym efekcie, często z elementem niepewności czy braku pełnej kontroli. Nacisk jest na procesie i rezultacie.

Podsumowując artykuł…

ために = cel (dlaczego robię coś)
ように = sposób/efekt (jak chcę, żeby coś się wydarzyło lub czego chcę uniknąć)

Ta różnica w nacisku zmienia klimat całego zdania i pozwala lepiej wyczuć, co jest ważniejsze dla mówiącego: jasny, kontrolowany cel, czy raczej metoda, efekt i nadzieja.

Ćwiczenie

Uzupełnij z ように lub ために.

• 忘れない____メモを取った。

• 合格する____一生懸命勉強してください。

• 風邪を引かない____手を洗いましょう。

• 日本語が上手になる____毎日練習しています。

• 遅れない____早く家を出た。

• 子どもが安全____門を閉めた。

• 病気にならない____野菜をたくさん食べる。

• みんなに喜んでもらう____プレゼントを選んだ。